احترام و مشارکت اجتماعی؛ کلید نشاط سالمندان

وی با اشاره به وضعیت جمعیت کشور اظهار داشت: طبق آخرین آمار، تا سال ۱۴۳۰ جمعیت سالمندان ایران به حدود ۱۱/۵ درصد خواهد رسید. این یعنی جامعه ما به سمت سالمندی حرکت می‌کند و نیازمند توجه ویژه در ابعاد جسمی، روانی، اقتصادی و اجتماعی است.

این روانشناس ادامه داد: با افزایش سن، علاوه بر تغییرات جسمی، روان افراد نیز حساس‌تر می‌شود. در جامعه به‌طور عامیانه می‌گویند سالمندان «بچه می‌شوند»؛ یعنی زودرنج، حساس و دل‌شکننده می‌شوند و این حالت‌ها در قالب اشک ریختن، ناراحتی، گوشه‌گیری، حتی لجبازی یا دارو نخوردن بروز پیدا می‌کند. این‌ها نشانه‌هایی است که باید جدی گرفته شوند.

فرضای با تأکید بر پیوند سلامت جسم و روان افزود: سلامت روان و جسم کاملاً به هم وابسته‌اند. وقتی در خانواده یا جامعه به مراقبت‌های لازم بی‌توجهی می‌شود، مرگ‌ومیر در سنین پایین‌تر رخ می‌دهد و این نشان می‌دهد که مراقبت روانی و جسمی به‌طور کامل انجام نشده است.

وی با اشاره به نظریه اریک اریکسون درباره مراحل رشد انسان توضیح داد: اریکسون مرحله پیری را «انسجام در برابر ناامیدی» نام‌گذاری کرد. سالمندان در این مرحله یا با امید و انسجام به زندگی ادامه می‌دهند یا گرفتار افسردگی و ناامیدی می‌شوند. این ناامیدی دو علت اصلی دارد: نگاه به گذشته با حسرت و ناکامی‌های شخصی، یا ناتوانی در انجام کارهایی که پیش‌تر با نشاط و توان انجام می‌دادند. در خدمات درمانی نیز مراقبین سلامت با پرسش‌هایی مثل «آیا احساس پوچی دارید؟»، «آیا گریه یا غم طولانی دارید؟» این وضعیت را می‌سنجند تا در صورت نیاز، سالمند به روانپزشک یا روانشناس معرفی شود.

این روانشناس نقش خانواده را مهم‌ترین بخش مراقبت از سالمندان دانست و گفت: جامعه از خانواده آغاز می‌شود. در بسیاری موارد دیده می‌شود که میان فرزندان برای نگهداری والدین سالمند دعوا و جنجال وجود دارد. این در حالی است که نگهداری باید بدون چشم‌داشت و با عشق انجام شود. احترام به سالمند و اهمیت دادن به نیازهای او، نخستین گام برای داشتن جامعه‌ای سالم و متعهد است.

فرضای با اشاره به اهمیت آموزش و فرهنگ‌سازی افزود: رسانه‌ها، مدارس، مساجد و نهادهای اجتماعی بهترین بستر برای آگاهی‌بخشی هستند. خوشبختانه اخیراً تبلیغات رسانه‌ای در این زمینه بیشتر شده و نشان می‌دهد پدربزرگ و مادربزرگ در کنار نوه‌ها با نشاط و شادی زندگی می‌کنند. این پیام فرهنگی بسیار ارزشمند است.

وی درباره مشارکت اجتماعی سالمندان گفت: سالمند فقط قرار نیست خانه‌نشین شود. بازنشستگان می‌توانند در فعالیت‌های اجتماعی و خانوادگی مشارکت داشته باشند. کوچک‌ترین کارها، از مشورت دادن تا همراهی در خریدهای ساده یا پیاده‌روی و دیدار با اقوام، حس هدفمندی و ارزشمندی را به آنان بازمی‌گرداند. باید سالمند را به‌عنوان فردی مفید ببینیم نه باری اضافه بر دوش خانواده.
 

این روانشناس با اشاره به پرسش مراجعان درباره «اخلاق سختگیرانه سالمندان» توضیح داد: بعضی خانواده‌ها می‌گویند سالمندشان دائم بهانه‌گیری می‌کند یا زود عصبانی می‌شود. راهکار این است که به او حس احترام و هدفمندی بدهیم، فعالیت بدنی سبک مثل پیاده‌روی و ورزش صبحگاهی فراهم کنیم، و او را به بازی‌های ذهنی مثل شطرنج، حل جدول یا مطالعه علاقه‌مندی‌هایش تشویق کنیم. این فعالیت‌ها باعث نشاط روانی و جلوگیری از افسردگی می‌شوند.

فرضای ادامه داد: تعاملات اجتماعی نیز بسیار مهم است. سالمند باید به دیدار اقوام برود، با دوستان هم‌سن معاشرت داشته باشد و در برنامه‌های فرهنگی مثل جشنواره‌های محلی، نمایشگاه‌ها یا برنامه‌های مذهبی و اجتماعی شرکت کند. حتی نگهداری از حیوانات خانگی کوچک یا شرکت در گردهمایی‌های درمانگاه‌ها برای تخلیه انرژی‌های منفی بسیار مفید است.

وی همچنین به موضوع خدمات پزشکی و حمایتی پرداخت و گفت: امروز در تشخیص بیماری‌های سالمندان مثل فشار خون، دیابت یا آلزایمر پیشرفت زیادی کرده‌ایم و خود سالمندان و خانواده‌ها هم آگاهی خوبی پیدا کرده‌اند. مشکل اصلی در بخش خدمات است؛ گرانی دارو، نبود بیمه کافی و محدود بودن دسترسی به خدمات درمانی، دغدغه مهم خانواده‌هاست.

این کارشناس روانشناسی درباره مراکز نگهداری سالمندان افزود: خانه‌های سالمندان در کشور ما هنوز با استانداردهای جهانی فاصله دارند. از امکانات رفاهی و طراحی مناسب فضا گرفته تا حضور پزشک و روانشناس به‌صورت مستمر، همگی نیازمند توجه بیشترند. برخی کشورها امکاناتی مثل باشگاه‌های ورزشی یا سرویس‌های رفت‌وآمد ویژه سالمندان دارند، اما ما هنوز در ابتدای راه هستیم.

فرضای در پایان با تأکید بر نقش خانواده و جامعه گفت: خانواده و جامعه مکمل یکدیگرند. اگر خانواده در نگهداری و احترام به سالمند کوتاهی کند، جامعه هم نمی‌تواند نقشی مؤثر ایفا کند. سالمندان گوهرهای ارزشمند ما هستند و باید با احترام، محبت، فرصت مشارکت و خدمات حمایتی، زندگی با کیفیتی را تجربه کنند. امیدوارم روزی برسد که هیچ سالمندی در کشور ما با احساس ناامیدی و غم، تنها گذاشته نشود.

انتهای خبر/